Terrier-Rouge Nord-Est Haïti en 1950 by Boomba Libertaire 🇭🇹🇭🇹🇭🇹

 Terrier-Wouj, 1950 : Istwa mistik Louis Petit Homme

An 1950, nan komin Terrier-Wouj, lavi t ap koule dousman, dapre ritm lanati ak koutim granmoun yo. Moun yo leve bonè, al travay tè a, epi yo te gen yon gwo respè pou larivyè yo, paske yo pa t sèlman sèvi pou dlo, men yo te konsidere yo kòm espas sakre, chaje ak mistè. Pami larivyè sa yo, te gen youn yo rele jodi a Papa Jan-Batis, yon kote tout moun te respekte, e pafwa menm pè.

Se toupre larivyè sa a Louis Petit Homme t ap viv. Se te yon nonm senp, trankil, ki pa t fè anpil bri, men ki te vin make listwa oral Terrier-Wouj. Chak vandredi ak chak samdi, anpil moun te konn wè l desann bò basen an. San pale, san esplike anyen, li plonje nan dlo a devan je moun, epi li disparèt.

Pafwa se te plizyè èdtan, pafwa se te plizyè jou. Louis pa t parèt. Moun yo t ap poze kesyon, yo t ap sispèk li mouri, gen lòt ki t ap di okenn moun pa ka plonje konsa san li pa pèdi lavi l. Men, kont tout sa yo t ap panse, li te toujou reaparèt. Li te leve nan dlo a trankil, san tras sou li, tankou si li te jis al benyen.

Sa ki te pi etonan toujou, se lè li te retounen ak manje : pwason, kribich, e pafwa bagay moun pa t abitye jwenn fasil. Sa te fè mistè a vin pi fon. Moun yo te kòmanse pale pi ba, kòm si yo te pè tande pa lanati. Granmoun yo te di gen sekrè ki pi gran pase je moun, gen pouvwa ki pa fèt pou tout moun konprann.

Ti kras pa ti kras, non Louis Petit Homme te vin mare ak deyès dlo yo, ak lespri ki rete anba basen ak larivyè. Gen moun ki te kwè li te gen yon kontra ak fòs sa yo, lòt yo te di se lanmè ak larivyè ki te ba li pwoteksyon. Se konsa istwa a te vin depase Terrier-Wouj. Nan lòt zòn, gen gason ki te di yo menm tou yo kapab plonje, rete lontan anba dlo, epi tounen san danje, paske yo gen pouvwa ak deyès  dlo yo.

Jodi a, pèsonn pa ka di ak tout sètitid si istwa Louis Petit Homme se te yon reyalite tout bon, oswa si tan ak imajinasyon te ajoute koulè sou li. Èske se yon lejand moun envante, oswa yon verite ki pa janm jwenn tout eksplikasyon li ? Sa nou konnen, se ke anpil moun nan Terrier-Wouj toujou rakonte istwa sa a ak anpil respè.

Paske gen istwa ki pa ekri nan liv, men ki viv nan bouch moun, nan memwa granmoun, ak nan bri dlo larivyè yo. E chak fwa dlo Papa Jan-Batis ap koule, gen moun ki di yo toujou santi prezans Louis Petit Homme, nonm ki te plonje ant de mond : mond moun vivan yo ak mond mistè a.