Sa kite pase Kafou Landjèz, Tèrye-Wouj nan lane 1957-1958 by Boomba Libertaire 🇭🇹

Sa ki te pase Kafou Landjèz, Tèrye-Wouj, Nòdès Ayiti (1957–1958)

Yon paj douloure nan listwa lokal la

Nan listwa Tèrye-Wouj, gen kèk epizòd ki pa janm efase nan memwa pèp la. Sa ki te pase Kafou Landjèz nan lane 1957–1958 se youn ladan yo. Se pa sèlman lanmò kèk jèn, men se yon senbòl laperèz, represyon ak enjistis politik ki te makonnen ak monte rejim Duvalyeris la.

1. Kontèks politik epòk la

Nan lane 1957, François Duvalier vin prezidan Ayiti apre eleksyon ki te anpil konteste. Peyi a te antre nan yon peryòd gwo tansyon politik. Sosyete a te fann an de gwo kan:

Sipòtè rejim Duvalier

Opozan yo: sivil, militè, jèn entelektyèl, peyizan angaje, fanmi ki te deja gen enfliyans lokal.

Nan pwovens yo, sitou nan Nòdès Ayiti, pouvwa santral la te lanse operasyon represif pou:

kraze tout fòm opozisyon,

simen laperèz nan mitan popilasyon an,

voye mesaj klè ke dezobeyisans ak dezakò pa t tolere.

Nòdès la te deja make nan listwa pa revòlt peyizan ant 1915 ak 1943, sa ki fè pouvwa santral la te toujou gade zòn nan ak sispisyon ak rayisman.

2. Wòl majistra yo nan epòk la

Nan peryòd sa a, Ortancius Raphaël, Florissant Angrand ak Monssion Félix te majistra komin Tèrye-Wouj. Men li enpòtan pou fè yon klarifikasyon istorik:

Majistra yo pa t gen kontwòl reyèl sou lame ni sou fòs represif yo.

Desizyon ki te mennen nan arestasyon, menas ak asasina yo:

pa t pran nan nivo lokal,

yo te soti nan lame,

nan ajan leta santral,

ak nan rezo ki t ap prepare sistèm Makout la.

👉 Sa vle di klèman: majistra yo te prezan, men yo pa t mèt sitiyasyon an.

3. Istwa lanmò jèn yo Kafou Landjèz

Nan lane 1957–1958, yon seri evènman trajik pral dewoule nan Kafou Landjèz. Daprè temwayaj oral ki pase de jenerasyon an jenerasyon, plizyè jèn te vin viktim represyon politik rejim Duvalyeris la.

Pami jèn sa yo, nou sonje non:

Emmanuel Rulz

kouzen li Emmanuel Erikard

Moïse Ralph

Jul Jean Louis

Jèn sa yo pral pèdi lavi yo nan yon kontèks kote prefè Benisto t ap mete an plas nouvo majistra, pandan rejim nan t ap chèche elimine tout sa li te konsidere kòm menas.

Yo te touye jèn sa yo sou pretèks:

yo t ap revolte,

yo te sispèk kòm opozan politik,

oswa yo te viktim denonsyasyon politik, yon pratik ki te trè souvan nan epòk sa a.

4. Rasinn pwofon konfli a

Reyalite a pi konplèks. Jèn sa yo pa t mouri san rezon istorik. Fanmi yo te fè pati fanmi ki:

te gen pouvwa lokal,

te dirije Tèrye-Wouj ant 1950 ak 1956.

Nou raple:

se te fanmi Louis Jean, Jean Prad, Moïse ak Emmanuel Erikard ki t ap dirije komin nan.

Yo pa t vle bay pouvwa a san rezistans, sa ki te mennen yo ak jèn fanmi yo nan mouvman pwotestasyon.

Nan lojik rejim Duvalyeris la, nenpòt fanmi ki te gen enfliyans anvan te vin yon menas. 

Se konsa: 👉 jèn yo peye pri batay granmoun yo.

5. Kafou Landjèz: yon espas ki vin makonnen ak laperèz

Lanmò sa yo pa t sèlman asasina; yo te:

simen tristès nan mitan popilasyon Kafou Landjèz,

mete laperèz nan kè moun,

fè pèp la konprann ke yon senp ti bat bouch, yon ti pwotestasyon, te ka koute lavi.

Pandan mouvman grèv ak revòlt yo, plizyè lòt jèn te vize, men gen kèk ki te chape. Pami moun ki te siviv, temwayaj yo raple:

se bon pye Mathurin Volcy ki te sove,

li pral vin majistra Tèrye-Wouj an 1975.

6. Konklizyon: memwa kolektif ak devwa istwa

Sa ki te pase Kafou Landjèz se pa yon ti istwa izole. Se:

yon paj nwa nan listwa lokal Tèrye-Wouj,

yon egzanp klè sou fason represyon politik te frape jèn yo,

yon rapèl sou jan pouvwa san kontwòl ka detwi avni yon jenerasyon.

Jèn sa yo mouri, pa paske yo te kriminèl,

men paske yo te pitit fanmi ki te sou pouvwa,

paske yo te refize soumèt san kesyon,

paske yo te viv nan yon epòk kote opinyon te vin krim.

Jodi a, rakonte istwa sa a se:

onore memwa yo,

kraze silans la,

epi fè jenerasyon kap vini yo konprann ke listwa pa dwe repete tèt li.

Boomba Libertaire 🇭🇹 

+509 39 98 97 18 WhatsApp